CẢI THIỆN CHÚ Ý THÍNH GIÁC Ở TRẺ NGHE KÉM VÀ MẤT THÍNH LỰC

Chú ý thính giác và xử lý âm thanh là gì?

Từ chú ý (attention) đề cập đến năng lực giữ sự tập trung vào một điều gì đó. Bạn cần phải có sự duy trì chú ý – giữ sự tập trung trong một khoảng thời gian. Phân tán chú ý – tức là cùng lúc tập trung vào nhiều hơn một thứ, hoặc cần phải có sự di chuyển chú ý – chuyền sự tập trung từ thứ này sang thứ khác một cách nhẹ nhàng . Có những lúc tất cả các kỹ năng này được vận dụng đồng thời !

Từ xử lý (processing) đề cập đến năng lực tiếp nhận và hiểu thông tin. Nó bao gồm tốc độ mà chúng ta có thể tiếp nhận và hiểu thông tin đó.

Như vậy, chú ý thính giác (auditory attention) là năng lực tiếp nhận những thông tin thính giác quan trọng được lọc từ những thông tin thính giác còn lại. Nó cũng là năng lực duy trì hoặc tập trung vào thông tin thính giác trong một khoảng thời gian Và di chuyển sự chú ý khi cần .

Xử lý thông tin thính giác (auditory processing) là năng lực tiếp nhận và hiểu thông tin nghe được. Tốt nhất là nên xử lý thông tin thính giác ở mức độ chấp nhận được.

Khi nghe, thì thường điều rất quan trọng là nhớ được một hay nhiều thứ trong khoảng thời gian ngắn hoặc dài . Do đó, điều quan trọng nữa là ít nhất phải có một số trò chơi luyện tập cho não kỹ năng ghi nhớ .

Làm sao để nhận biết được trẻ cần luyện tập các kỹ năng này?

Một số dấu hiệu có vấn đề về chú ý thính giác hoặc quá trình xử lý thông tin thính giác có thể là:

  • Có khó khăn trong việc ghi nhớ. Điều này có thể là những khó khăn bất kỳ về ghi nhớ một vài chỉ dẫn đơn giản đén việc quên các kiến thức toán đến không thể ghi nhớ được nhân vật của một câu chuyện vừa nghe đọc.
  • Có sự khó khăn lâu dài trong việc hiểu âm của chữ cái hoặc cách ghép vần thành từ. Nói cách khác là có trục trặc trong việc đọc.
  • Có khó khăn trong việc nhận ra các từ có vần điệu
  • Có trục trặc trong việc đánh vần
  • Thường xuyên bỏ âm khi nói hoặc nói sai các từ thông dụng.
  • Có khó khăn khi tập trung nếu như có quá nhiều âm thanh gây nhiễu.
  • Khó phân biệt các âm thanh
  • Thường hỏi thêm thông tin hoặc yêu cầu lặp lại. Bạn có thể nghe “hả” hoặc “cái gì?” rất nhiều.
  • Có khó khăn trong việc sắp xếp hoặc diễn đạt suy nghĩ.

Nếu bạn có nghi ngờ về thính lực của bé ở thời điểm hiện tại, bạn cần phải đưa bé đi gặp bác sỹ hoặc chuyên gia về thính lực để kiểm tra. Và nêu bé gặp khó khăn với nhiều vấn đề liệt kê ở trên thì cũng sẽ cần đưa bé đến gặp một nhà trị liệu để đánh giá và lập kế hoạc cho bé.

Các hoạt động chú ý thính giác , xử lý thông tin và thính giác

Chúng tôi đã thực hiện luyện tập hằng ngày liên tục trong 8 tuần. Và 8 tuần đó tạo nên sự khác biệt lớn! Nhờ vào việc thực hiện huấn luyện não bộ hàng ngày mà chúng tôi đã lồng ghép các hoạt động nghe khá thường xuyên và giúp giữ cho các kỹ năng này tinh nhạy . Tất cả các trò chơi và hoạt động mà tội liệt kê dưới đây được ứng dụng cho trẻ từ lớp 1 trở lên. Hãy chọn một hoặc 3 hoạt động để thực hiện mỗi ngày. Hãy lấy những hoạt động vui làm hoạt động chính để các hoạt động ít vui hơn sẽ không quá đơn điệu .

Nghe và làm theo chỉ dẫn

Cha/ mẹ cần con làm

Đây là hoạt động quan trọng đối với sự tiến bộ của con trai tôi! Bạn bắt đầu bằng việc nhờ trẻ làm một việc. Trước khi trẻ làm điều đó, trẻ cần phải hình dung được trong đầu việc mình sẽ làm và lặp lại lời chỉ dẫn. Hãy chắc chắn rằng bạn dùng ngón tay khi nói chỉ dẫn cho trẻ nghe và và trẻ cũng sử dụng 1 ngón tay khi thuật lại điều đó với bạn. Sau đó trẻ cần thực hiện việc đã yêu cầu .

Ngày tiếp theo , hãy thực hiện bài tập tương tự với 2 chỉ dẫn. Bạn đưa ra lời chỉ dẫn, gập một ngón tay khi nó chỉ dẫn thứ nhất, gập ngón tay thứ 2 khi nói chỉ dẫn thứ hai. Trẻ cũng hình dung trong đầu 2 việc cần làm và lặp lại lời chỉ dẫn vừa nghe trong khi đó có gập ngón tay . Sau đó trẻ thực hiện cả hai yêu cầu .

Đến ngày thứ 3 sẽ đưa ra yêu cầu có 3 nhiệm vụ . Ngày thứ tự là 4 chỉ dẫn và tiếp tục . Chúng ta chỉ ngừng bài tập này khi trẻ có thể thực hiện 7-8 nhiệm vụ theo thứ tự .

Ví dụ: Bắt đầu bằng câu dễ : “ Tôi bảo bạn tự vuốt mũi ”, sau đó khó hơn như: “ vuốt mũi, dập chân và huýt sáo”

Tìm ….. và đặt nó vào …..

Bạn có thể sử dụng bất kỳ đồ vật nào cho hoạt động này. Khá đơn giản, bạn đưa ra chỉ dẫn bằng lời để trẻ phải nghe và làm theo. Hãy bắt đầu bằng chỉ dẫn ở mức độ dễ và sau đó tăng dần độ khó. Những chỉ dẫn chỉ được nói ra một lần .

Ví dụ dễ : “ Tìm 3 khối gỗ màu đỏ và đặt nó lên trên khối màu xanh dương . Khó hơn : “ Tìm ra những chữ sau đây – I , s , a và v. Đặt chúng từ trái sang phải theo thứ tự bảng chữ cái . ” Tôi bảo . Vâng , đây là một trò chơi xưa cũ mà bạn đã từng chơi khi nhỏ .

Trò chơi luyện nghe và phản ứng nhanh

Đèn đỏ/ đèn xanh:

Đây là một trò chơi kiểu cũ rất tốt để luyện nghe cùng khả năng phản ứng nhanh. Khi hô bắt đầu, trẻ sẽ từ vạch xuất phát chạy thật nhanh đến chỗ bạn, sau đó, khi bạn hô “đèn đỏ”, trẻ cần phải ngay lặp tức dừng lại. Khi hô “ đèn xanh”, trẻ có thể tiếp tục chạy đi. Nếu có nhiều người chơi, bé nào chạy đến chỗ bạn trước là người chiến thắng.

Trò  chơi chiếc ghế âm nhạc:

Trò chơi có thẻ chơi với nhiều người tham gia. Số ghế sẽ ít hơn 1 ghế so với số lượng người chơi. Khi bắt đầu trò chơi, bạn hãy mở nhạc, người chơi sẽ đi xung quanh các chiếc ghế. Khi nhạc dừng, người chơi cần phải giành được 1 chiếc ghế và ngồi lên. Người không ngồi được trên ghế sẽ bị loại. Đây là một trò chơi rất lý tưởng để luyện tập khả năng phản ứng với sự thay đổi âm thanh.

Trò chơi giúp cải thiện nghe và ghi nhớ

Ai là người tiếp theo ?

Trong trò chơi này, cha mẹ có thể sử dụng các thẻ hình ảnh hoặc hình chân dung bất kỳ. Bạn sẽ nêu ra 2 tên người, trẻ sẽ cần phải xếp các thẻ hình ảnh hoặc chân dung của những người được nêu tên theo thứ tự. Sau đó hãy nêu ra 3 tên, sau đó 4 tên. Hoạt động này sẽ giúp cải thiện khả năng nghe và trí nhớ ngắn hạn.

Hãy khoanh tròn

Đây là một hoạt động khá thú vị. Bạn có thể in bảng chữ với nhiều chữ cái được sắp xếp bất kỳ và bỏ nó vào bìa sơ mi trong để có thể sử dụng nhiều lần .

Và đây là những gì bạn làm hãy đưa cho trẻ một chiếc bút lông có thể lau được . Ngày đầu tiên hãy nói với trẻ “ Hãy khoanh tròn chữ B. Chỉ vậy thôi . Trẻ cần tìm theo hàng chữ từ trái sang phải và khoanh tròn tất cả các chữ B. Ngày thứ hai hãy nói , “ Khoanh tròn các chữ B và gạch chéo các chữ E”. Trong mỗi ngày sau đó , bạn thêm các chữ cái vào yêu cầu . Bên cạnh việc tập nghe thì hoạt động này cũng giúp thực hành các kỹ năng nhận thức thị giác và trí nhớ . Có thể sử dụng các hình ảnh khác để giúp cho trò chơi thú vị.

Vỗ tay theo nhịp .

Đây là một trò chơi nhanh và dễ dàng . Một người vỗ tay ( giậm chân , gõ … ) theo một nhịp / giai điệu nào đó . Người còn lại phải lặp lại mẫu âm thanh mà người trước đã làm . Bắt đầu bằng những mẫu âm ngắn và phù hợp với mức của trẻ .

Các trò chơi hỗ trợ luyện nghe sự khác biệt

Từ nào khác biệt?

Hãy nói các từ có nghĩa giống nhau, ví dụ như cùng là tên các loại động vật, đồ vật, người hay loài hoa.v.v… trong các từ đó, hãy nói 1 từ khác biệt với các từ còn lại và hãy hỏi bé từ nào khác biệt trong các từ đó. Hãy bắt đầu chỉ với một số lượng ít từ, và tăng dần khi bé chơi giỏi hơn.

Nghe và đoán âm thanh

Hãy để bé nhắm mắt và phân biệt, xác định các âm thanh. Bạn có thể đóng cánh cửa, gõ trên bàn, lắc một vật gì đó, hay bật tiếng chuông đồng hồ.v.v…, có thể là tiếng trong nhà hoặc tiếng ở ngoài trời và sau đó bé cần phải nhận biết được hướng âm thanh đến từ đâu và đó là âm thanh gì, hoặc miêu tả được âm thanh đó ( âm trầm hay bổng, nhanh hay chậm). Đây là một trò chơi rất tốt để bé học thêm từ vựng và luyện tập về định hướng âm thanh.

Nghe những âm thanh trong các cuộc dạo chơi

Trong những cuộc đi dạo, dã ngoại, hãy cùng con bạn đi dạo khám phá xung quanh, hãy cùng thay phiên nhau nói ra những âm thanh đang có ở xung quanh. Hãy khuyến khích bé phát hiện và nói tên càng nhiều loại âm thanh càng tốt.

Trò chơi giúp hỗ trợ nghe các cuộc hội thoại

Lắp ghép Lego, xếp hình:

Hoạt động này cần có hai người . Người thứ nhất bí mật xây một mô hình từ các khối lego . Sau đó người xây phải nói ra những chỉ dẫn để người còn lại xây được mô hình giống như vậy . Người thứ hai xây mô hình theo chỉ dẫn sẽ không được nhìn thấy mô hình người thứ nhất xây cho đến khi hoàn tất. Sau đó so sánh hai mô hình để xem chúng có giống nhau không . Nếu giống nhau thì lần sau hãy lắp thêm một vài mảnh nữa . Nếu không giống thì hãy giữ mức đó cho đến khi cả người xây ( người đưa ra lời chỉ dẫn ) và người nghe ( người sẽ xây mô hình theo lời chỉ dẫn ) làm việc cùng nhau tốt hơn. Đây là trò chơi cho cả hai người chơi luân phiên vai trò xây và chỉ dẫn vì cả hai công việc này đều giúp phát triển các kỹ năng nhận thức rất tốt .

Tường thuật lại câu chuyện:

Ở tình huống này , thì điều quan trọng là trẻ nghe bạn ( hoặc một ai đó ) đọc một đoạn ngắn và sau đó lặp lại bằng ngôn ngữ của chính trẻ càng nhiều chi tiết càng tốt . Kiểm tra được chú ý thính giác , xử lý thông tin thính giác và trí nhớ thính giác . Đó là điểm tốt , dù là nó không vui vẻ như những hoạt động khác .

Các trò chơi online:

Có một trò chơi online tên Brain Connection rất thú vị và có thể giúp trẻ phát triển nhiều loại kỹ năng nhận biết khác nhau, bạn cũng có thể cùng bé chơi và giúp bé

(Theo https://ourjourneywestward.com/brain-training-activities-auditory-attention/)